સંબંધો નહીં પણ સંબોધનોની ગાથા

કે જેઅોને અેવી આશા હોય કે તેઅોનો અહિંયા દાજી,મોટાબાપા,બકુડીબેન કે પાટલાસાસુ જેવાં શબ્દસાર મળશે તો તેઅો ગલત છે.ઘરમાં નેવું વરસની બા ને નવ વરસનો ભવ્ય મોજૂદ છે-જેમાં નવ દાયકાનો ચોખ્ખો હિસાબ હાજરાહજૂર નજર સામે છે.મૂળવાત પર આવું તો હું જે બાલમંદિરમાં "ઘરમાં કામ હું ને મારી બા!" ભણ્યો ત્યારે મારી નોકરી કરતી "મા" અે મને અેવું શિખવવામાં પોતાનો સમય ન્હોતો વેડફ્યો કે અહિંયા "બા" નો અથૅ તારી દાદી નહીં પણ "મમ્મી" અેવો થાય છે!! એ  મારું સૌભાગ્ય કે દૂરભાગ્ય શું કહું અે સમજાતું નથી !!પણ દરેક ધોરણમાં હું બદલાતી ચોપડીઅો અે જ ભણ્યો કે જેથી મારે બધુ લખવાનું જ  આવ્યું ટપકાવવાનું કઇ મળ્યું નહીં ..!!ખેર મારી પપ્પા અેમનાં પોતાના મા- બાપ માટે બાપુને બા જેવાં સંબોધનો વાપરતાં જ્યારે તેમનાં કોઇ મિત્રો પણ અેવું જ સંબોધતા  .અેટલે વાત અેમ બનતી કે "તું ન્હોતો ત્યારે પછી બા-બાપુજીને મળી ને હું નિકળી ગયો.."તો ય કોઇ ગોટાળો ના થાય કે ફોડ ના પાડવો પડે.બાપુજી જગત આખાના અને બા નું સંબોધન એક મેક નાં માતા પિતા માટે સાર્વત્રિક સર્વે માન્ય હતું  .પછીના દસકામાં પાડોશી માં ‍રહેતાં દંપતિ કાકા અને માસીનાં સંબંધે જોડાયા..અેટલે બાજુવાળા કાકાજોડે માસી અે મંગાવેલું શાક લેવાં જતાં ...ત્યારે સંયુક્ત વિભક્ત કે સમુહોની સરહદો બદલાતી -ખેર પછી શિક્ષણમાં અંગ્રેજી ના પ્રભાવો ગુજરેજી બન્યા ને અંકલ આન્ટી યુગ ચાલ્યો..અેમાં સીસ બ્રો ને નીસ ઉમેરાયું ..!!

સમયાંતરે વિદેશોમાં પ્રથમ સંબોધનો સંબંધને અે સિવાયનાં પ્રથમ નામે બોલવા બોલાવાની પ્રથા હતી.સ્ત્રીઅો મેડમ શબ્દે ખિજાતીને મીસ શબ્દે રિજાતી.ત્યાં તો હાફ બ્રધર્સ અને હાફ સિસ્ટરનાં પણ સંબોધનો મળે છે અર્થાત એક પિતાની બીજી સ્ત્રી સાથે વિકસેલા સંબંધે થતાં ભાઇ બહેનો જે સ્ત્રી અને પુરુષ બન્ને પક્ષે મોજુદ હતાં  . ઇન લોઝ વિકેન્ડમાં મળતાં હતાં -ફ્રેન્ડો ફોન પણ કરતાં નથી -બેટરહાફ ની જોબ વિકઅેન્ડમાં ચાલુ જ હોય છે .જાનુ અને જાનુડી જેવાં સંબોધનો ગીતભોગ્ય બન્યાં ..તો અત્યારે તો તારા ફાધર અને મારા મધર સુધીની વાતમાં સંબંધોનાં શરૂ થવાનાં તબક્કામાં જ પૂછી લેવાની પ્રથા પ્રવેશી છે કે "હું તમને શું કહું? "

જેવી ઉક્તિઓ સુધી વાત પહોંચી છે ત્યારે બધા ભેગા થાય છે ખરા પણ જોડાતા નથી ની વાત આપણને ફેસબુક જણાવે છે.આપણે સંબંધો ખોઇ બેસેલાં છીએ પિતરાઇ કે મોસાઇ જેવાં વિભાજનો અને લોહીની સગાઇ જેવી વાતો હવે વ્હૉટ્સ અપ ના ગ્રુપ મારફતે બની અટકી પડી છે ત્યારે બાઇજી જેવાં શબ્દો ગીતની શોભા બની ગયાં છે.ભાભુ કે બોજાઇ એ સિરિયલો ના ફેમિલી શો પૂરતા સીમિત છે જયારે ભાભીજી ઘર પે હૈ ના આપણે સૌ બંધાણીઓને સંબંધોની લાચારી ના મહોતાજ બની ગયાં છીએ ત્યારે ખરેખર એવું કહેવાનું મન થાય છે કે જે છે એ સંબંધો સચવાય તોય ઘણું.

અંતે એટલું તો કહીશ કે ફેસબુક આપણને અન ફ્રેન્ડ ની ભાષા શીખવે છે જયારે મારું તો એવું માનવું છે કે મિત્ર એક એવો સંબંધ છે જે કાયમ ચાલુ વર્તમાન કાળ ભોગવે છે એ ક્યારેય મિત્ર હતો ન હોય શકે મિત્ર ભવિષ્ય ની ઘટના નથી એ તો હરહંમેશ ચાલુ વર્તમાનકાળ ની જ વાસ્તવિકતા છે ને રહેશે 

અેની સાથે જીવવાની મજા આવી...!!

પહેલાં તો પાદર સુધી અતિથિને વળાવવાં જવાની પ્રથા હતી .સમયાંતરે અે અત્યારે આવનારની ગાડી સુધી કે ઘરનાં ઝાંપા સુધી ને બહારગામથી આવ્યાં હોય તો રેલ્વે સ્ટેશન કે બસ સ્ટેન્ડ લગી વિસ્તરી છે .વ્હોટસ અેપનાં યુગમાં કદાચ અજુકતુ લાગે પણ શાંત ચિત્તે અે બાબતનું મનન કરતાં મને અેવી પ્રતિતિ થાય છે કે...અતિથિ અે મનનાં આનંદનો દિવો પ્રગટાવતાં હતાં .ઘણાં લાંબા સમયબાદ થોડો સમય વિતાવવાનો સુયોગ જવલ્લેજ પ્રાપ્ત થતો.સુખ દુ:ખની વાતો થતી.વાળુ કે શિરામણ થતાં.અેમાં દિવસ કે રાત આખી પસાર થતી.અંતે વસમી વિદાયની વેળા આવતાં સમયચક્રનાં પૈંડા વિયોગ તરફ ધસતાં.આજે મળ્યા તે ક્યારે મળીશું નો જવાબ અસમંજસ જન્માવતો.ફરી મળ્યા નાં કોલે ને ક્યારે પાછાં મળશું? ના સમયને વિતાવવાની વેળા અે જન્મ આપ્યો હશે વળાવવાની સ્થિતિનો..ગામનાં પાદર લગી ને પાદરે  ઉભેલાં વડનાં શિરે મહેમાન જયાં સુધી દેખાવાનાં બંધ ન થાય ત્યાં લગી... આંખે હાથનું નેજવું કરી દૂર સુદૂર જતાં જોવાની ને પછી  પાછા ઘર તરફ અેકલાં ફરવાની ઘટના.આવ્યા થી માંડી ને ગયાં સુધી નાં સંભારણાંને પછી આવ્યાં હતાં ની વાતો વાગોળવાનાં દિવસો।.. અત્યારે હાથવગાં નથી રહ્યાં ત્યારે અેક મિત્રઅે વણૅવેલ પ્રસંગથી મારી વાત પૂરી કરું ...

અમારા અેક કાકા હતાં .સાંજે અેમને અંતિમયાત્રામાં વળાવવાં ગયો હતો.અમે મિત્રો અેમનાં સંબંધીઓ સૌ હતાં .ઘરમાંથી અેમને કાઢ્યાં .કલ્પાંત તો ક્યાંક ડુસકાઅોમાં ચાલતી રામધૂન હતી..ઘરેથી નનામી નિકળી ..બધાં જોડે હું પણ જોડાયો..કાકી બધી સ્ત્રીઓ સાથે ગલીનાં નાકા સુધી આવ્યા ..શબવાહિનીમાં કાકા ગોઠવાયાં ..બીજા બધાં પોતપોતાની રીતે સ્મશાન તરફ નિકળ્યા..શબવાહિની નિકળી અેટલે હું કાકી પાસે ગયો.કાકી સજળ નેત્રે મને જોઇ રહ્યાં ...હું સ્વસ્થ થયો.કાકીને ભેટી પડ્યો ...અેમણે છોડી મૂક્યું ...મેં કાકી ને પૂછ્યું ..હું કાકાને મૂકવા જવું છું ...તમારે છેલ્લે અેમને કશું કહેવું છે??...કાકીઅે મને કાન માં કહ્યું અેને કહેજે કે અેની સાથે જીવવાની મજા આવી...!!

પોઝેટિવ ધોળીચૌદસ

આવતીકાલે આપણે આપણાં પડછાયા માં પરકાયા પ્રવેશ કરશું. કાળની ચૌદસ છે.કજિયા કંકાસને કાળી મેશ નું ટપકું કરીને કહેવું છે ગુડબાય.પેલા જૂના વેરઝેર ભૂલીને જોવાં છે દૃશ્યો નવાં ચશ્મે.મેશ આંજીને દૃષ્ટિમાં તેજ આંજવું છે.કુંડાળાં ને કૂદી રચવું છે નવું સીમાન્તર.વડા વચ્ચે કાણું કરીને ઉઘાડવી છે શક્યતાની બારી.સમય ને બાંધી કેદ કરવો છે બાટલીમાં ને જીન ને કહેવું છે કે દોસ્ત તું જા મુક્ત છે તું...!!તેતર ઘુવડ ચીબરી ને બજરીગરની કક્ષા એ મૂકીને એમની બલી ન ચડાવતાં એમની જોડે ખેંચવો છે સેલ્ફી..આવનારા ને વેલકમ જનારાને ભીડકમ કહેવું છે તો તેલ ઘી દિવેલ ના દિવા યથાશક્તિ પેટાવી ને કોક ગરીબનાં ઘરનું આંગણું અજવાળવું  છે...!!

ગામ માં ચૂડેલ તરીકે ઓળખાતી પેલી વાંજણી દાયણ ને કહેવું છે કે આ માટે આટલાં બધાં છોકરા જન્માવ્યા તા ??ને પેલાં શેઠ ની વહુ દિકરો એની કિસ્મતે ગૂજરી ગયાં ને બસ એ દિવસથી તું થઇ ગઇ 'તી ચૂડેલ ??ત્યારે સણસણતો જવાબ કેમ ના આપ્યો કે જણનારી નું જ પાણી ઉતરી ગયું તું ?? વાણિયો ગામ આખાની જમીનો પડાવી હનુમાનદાદાને તેલ ચડાવે ત્યારે એક જોરથી ગદા મારવી છે એનાં માથે ને પછી કહેવું છે કે પરચો મળ્યો પરચો...આવતીકાલની ધોળી ચૌદસે અંદરનું જાડું મારવું છે ને કોઇ ના જુએ એવું મૂકી દેવું છે. માથા પરથી ઉતારેલા પાણી ની પરબ કરવી છે ...તો ખાધા ખોરાકી વહેંચી દેવા છે પેલાં ભૂખ્યા છોકરાઓમાં.

છત્તી ઢીંગલી લટકાવી કરવું છે સપનાંને વેલકમ -એકાંતને કહેવું છે ઘર બ્હાર નીકળ ને જીવવા દે મનગમતી પળ.ખાલીખમ ખિસ્સામાં ભરી દો ખન ખણીયા કહેવું છે દાનેશ્વરી શનિ ને...પારકા નું લઇ લે પણ પોતાનું દઇ દે કહેવું છે પનોતી દેવને..આવતીકાલે ઉજવવી છે ધોળી ચૌદસ લૂછી ને આંસુ દુઃખીયાના.પોઝેટિવિટીનું પાવરહાઉસ બનો એવી દિલી શુભેચ્છા સાથે હેપ્પી ધોળી ચૌદસ 

અરે હુઝૂર...ચા સે ચાહત તક

ચ્હા ...ચા... સાથે મનદિલીનો નાતો..ભરત ત્રિવેદી જોડે અડધી સિગરેટ -ચ્હાનો ઉમળકાનો વ્યવહાર અેકવાર  ભરતભાઇ જોડે હરણીનાં ટોલનાકા સામેની પટરીઅે જૂની મેયો હોસ્પિટલનાં રસ્તા પર થી જઇ ચઢ્યા..અેમણે મને રસ્તામાં જ કહી દિધું હતું કે..ચ્હા કદાચ સામાન્ય કક્ષાની હશે પણ બનાવનારાની હરકત તને ગમશે.બે ત્રણ ગ્રાહક હતાં .અમે લાકડાની બેન્ચ પર ગોઠવાયા..ને જે જોયું અે..સફેદ કાછિયા બંડી પહેરેલો અડધા શરીરનો કાકો જેણે જાડા ચશ્મા પોતાની આંખે દોરીથી પાછળ ગાંઠમારીને ચઢાયા'તા..અેણે તપેલી ઉટકી.અેકવાર પાછું પોતુ કર્યું ..સંતોષ ન થયો ફરી કર્યું ..ત્યાંથી સુધી ઠીક ..ફરી તપેલી ધોઇ ..ડબલામાંથી પાણી રેડ્યું..અમે ત્યારસુધીમાં સિગરેટ સળગાવી .

ભરતભાઇ કહે..હવે આ ચ્હા બને ત્યાં સુધી તું અેની અેક્ટિવીટી જો જે..ફરી વળી પાછું એવું બન્યું કે એણે એ તપેલી નું પાણી ઢોળી દીધું ફરી પાછું ડબલામાંથી પાણી લીધું પેલું જે ઉકળતું હતું એને ફરી પાછું ઢોળ્યું સાણસી લીધી પછી એને સાફ કરી સાફ કર્યા પછી ફરીવાર એક કપડાથી લુછી પેલામાં આદું નાખ્યું તપેલીને ગોળગોળ ફેરવી આવી ચોખ્ખી ચણાક કરેલી પેલી લારીમાં ફરી પાછો એણે કકડો ફેરવ્યો હાથમાં સાણસી લીધી ફરી પાછું એનું એ ત્રણ વાર કર્યું .ચા ઉકાળી રહી ત્યાં સુધી એ બાપલા ને સ્હેજપણ જપ નહીં !! ધરપત નહીં!! સાણસી લે મૂકે ફરી પાછી તપેલી ફેરવે  પણ બાપલા ને જરી જપ  નહીં ! આમ કરતાં ચ્હા આવી  .ફરી પાછું ચાલુ થયું અેનું સફાઇ અભિયાન ..ધન્ય છે અેની લાક્ષણિકતાઓને ..જરાય જપ નહીં...વસ્તુ મૂકી પછી પાછી ફરી ગોઠવી ફરી મૂકવાની ગજબ કરામત કરતો કાકો..!!આખું અસ્તિત્વ ચા મય ..આ બધામાં પાછી અે જે કરે અેની રનિંગ કોમેન્ટરી ભરતભાઇ આપતાં જાય..ચાહતની સાથે કાયમ જોડાયેલી હોય છે ચ્હા..મારો શે'ર 

 ડિસ્કશનનો મુદ્દો અે છે કે..!

ગેલોડૅની ચ્હા સારી જોઇએ 

તો મ્યુઝિક કોલેજમાં હતો ત્યારે મહાલક્ષ્મીની ચ્હા સાથે પાપડી શક્કર પારાની લહેજત..ગાંધીનગર ગૃહની બ્હાર ઇલાયચીવાળી ચ્હા..મહુવામાં ચાઉસની ચ્હા મેડા પર બેસીને પીવાની મજા તો..હોસ્ટેલનાં ગેટ પર શ્યામકાકાની ચ્હા સાથે ઠેપલાં અને પૌંવાની લહેજત...ફતેહગંજ આરિફની ચ્હા તો તા.સા.વિ.ની અેસ.અેસ.જી.હોસ્પિટલ ની સામે મળતી ચ્હા...અદમ્ય નાતો રહ્યો છે ચ્હાની ચાહતનો ..મારા દાદા રસ્તે ચાલતાં ને બોલાવી ચ્હા મૂકજો ની બૂમ પાડતા..બા ની લિમડીવાળી આદુવાળી ધમધમાટ ચ્હા તો મારા પપ્પાની આખાદૂધની કાંટેદાર ચ્હા..કોલેજમાંથી આવી ઘરે પધારતી બેનપણીની આદુવાળી ચ્હાનો હું અલબેલો આશિક રહ્યો છું ..તો ક્યારેક મોટેરા વડિલોઅે આ આદતો ને ધરાર દૂધ નથી કહ્યું છે ત્યારે બજારમાંથી દૂધ લાવી ચ્હા બનાવડાવી છે..મારી આ પ્રેમહઠે સૌ હાયાૅ છે ..કયારેક દિપક વ્યાસ જેવાં મિત્રોને ત્યાં વગર કિધે ચ્હા મળી છે..ગોધરા મહાકાળીની ફક્ત ચ્હા પીવા જવાનું પ્રંસંગોચિત બન્યું છે..આ બધું અનાયાસ થયું છે ને થતું રહેશે .કોચિનમાં કાવામાં ઉપરથી દૂધનાંખી આપવામાં આવતી ચ્હા માણી છે..

કનિષ્ટમાં કનિષ્ટ પંડિત ની ડિઝલ જેવી ચ્હા પણ પિધી છે..ઇન્ડોનેશિયામાં જ્યાં દૂધને સૂસૂ કહે છે ત્યાં પણ અન્ચોલ સિટી જકાર્તા માં કન્ડેન્સ મિલ્કની ચ્હા જાતે બનાવી પીધી છે..હાલ અમદાવાદમાં ખેતલા આપા કે પરિષદની બ્હાર તો અેચ.કે.ની ટપરી પર ચ્હાની જયાફતો લૂંટી છે..

હમણાં જ્યારથી મોળી પિવું છું ત્યારથી આ બધા પર બ્રેક છે.પણ હા ચા.ચ્હા ને ચાઇ પિવડાવવાંવાળા બધાં ગ્રેટ છે...ત્રિલોક મહેતાનાં ઘરે થી નિકળતા ચપ્પલ પહેરી લીધાં પછી અંદરથી  આવતો અવાજ..ચ્હા મૂકી છે...આજેય જગત આખાની ગતિને થંભાવવાની તાકાત ધરાવે છે ...!!આ પળે કલ્પનાકાકી થી માંડી ટીંબારોડ પર ચ્હાનું રસપાન કરાવતાં અે રામચરણનો હું અેટલા માટે આભારી રહીશ કે તેઅો અે જીવતાં જીવત અમૃત પાયું છે .અમે ચ્હામાં આઇસક્રીમ પણ નાખ્યો છે તો કયારેક ચ્હાની ચાહમાં ખારીસીંગને ચાવણું બનાવી છે..નાતો અફર રહ્યો છે ચા ચાહી અને ચ્હાનો.

હે ચ્હા તું મારી માશુકા છે...!!